Uitlijnmal voor het element

Universele uitlijnmallen, klaar om te printen

Tweepuntsmallen die op elke platenspeler passen. Zonder account, vrij te delen; link naar deze pagina in plaats van naar de bestanden.

• Baerwald (Löfgren A) · IEC · A4 (PDF) · Letter (PDF)
• Löfgren B · IEC · A4 (PDF) · Letter (PDF)
• Stevenson · IEC · A4 (PDF) · Letter (PDF)

Een element uitlijnen met een geprinte mal

Je hebt het geprinte blad nodig, een klein schroevendraaiertje voor de schroeven van het element en goed licht. Met een loep, of je telefooncamera ingezoomd, zie je de naaldhouder beter.

1. Print op de juiste grootte. Kies in het printvenster 100 % of Werkelijke grootte en zet "Aanpassen aan pagina" uit. Bewaar de PDF op een iPhone of iPad in Bestanden en print vanaf daar. Leg daarna een bankpas of ID-kaart op het vak onderaan het blad: als de randen bij de omlijning passen, klopt de schaal.
2. Leg hem op de as. Knip het asgat met een hobbymes iets kleiner uit dan de cirkel en druk het blad over de plateauas, zodat het zonder speling draait. Leg het op de mat waarop je platen draait, niet op het kale plateau: de mat bepaalt de hoogte.
3. Stel eerst de naalddruk in. Balanceer de arm en stel de naalddruk in die de fabrikant van het element opgeeft, zodat de naald op het papier rust zoals op een plaat. Draai de schroeven van het element net genoeg los dat het met wat wrijving verschuift.
4. Stel de overhang in. Zwenk de arm over de plateauas en laat de naald zakken. Op de boogmal moet hij op de markering voor de overhang landen, waar de boog langs de as loopt. Landt hij voorbij de markering, schuif het element dan terug naar het draaipunt; blijft hij ervoor steken, schuif het dan naar voren. Draai daarna het blad en zet de naald op nog een paar punten: hij moet de boog helemaal tot buiten volgen.
5. Stel de hoek in op beide nulpunten. Zet de naald op de stip van het binnenste nulpunt. Kijk recht van boven met één oog dicht en draai het element tot de naaldhouder, het dunne buisje dat de naald draagt, evenwijdig loopt aan de lange lijnen. Doe hetzelfde op het buitenste nulpunt. Loopt hij op het ene punt evenwijdig en op het andere niet, dan klopt de overhang niet: ga een stap terug.
6. Vastzetten en nog eens controleren. Draai de twee schroeven beurtelings een stukje vast. Bij het vastdraaien draait het element vaak een beetje mee, dus zet de naald nog een keer op beide nulpunten.

Bij de tweepuntsmal is er geen boog en geen overhangmarkering: je stelt overhang en hoek tegelijk in door het element te verschuiven en te draaien tot de naaldhouder op beide nulpunten evenwijdig loopt aan de lijnen.

Baerwald, Löfgren B of Stevenson?

Een draaiende toonarm beschrijft een boog, dus de naald staat maar op twee stralen precies tangentieel aan de groef: de nulpunten. Overal elders staat hij onder een kleine hoek, de volgfout, en de vervorming die die hoek veroorzaakt neemt toe naarmate de groef dichter bij het label komt. De drie uitlijningen gebruiken dezelfde arm en hetzelfde element. Ze kiezen alleen waar de twee nulpunten liggen, en daarmee waar de fout terechtkomt.

Baerwald (Löfgren A)

Maakt de pieken in de vervorming aan het begin van de kant, in het midden en aan het einde even groot. Het is hier de standaard en de geometrie die de meeste geprinte mallen gebruiken.

Löfgren B

Geeft de laagste gemiddelde vervorming over de hele kant, ten koste van wat meer in de eerste en laatste groeven. Van de drie heeft deze de meeste overhang nodig.

Stevenson

Legt het binnenste nulpunt op de laatste groef, waar de vervorming het ergst is, en neemt meer fout in het midden en buiten op de koop toe. Van de drie heeft deze de minste overhang nodig.

De grafiek in de generator tekent alle drie voor jouw arm. Bij een gangbare afstand van 215 mm tussen draaipunt en plateauas is het verschil tussen Baerwald en Löfgren B kleiner dan wat een halve millimeter overhang of een halve graad verdraaiing kost: zorgvuldig afstellen telt zwaarder dan de keuze van de geometrie.

Sommige fabrikanten publiceren hun eigen geometrie. De handleiding van de Technics SL-1200MK7 geeft 15 mm overhang en 22° offsethoek, waarmee de nulpunten van die arm bij ongeveer 58,8 mm en 113,5 mm liggen: dichter bij Stevenson dan bij Baerwald. Dat is ook een geldige uitlijning. Heeft je headshell geen ruimte om het element te verschuiven, houd dan de fabrieksinstelling aan.

IEC of DIN?

Twee normen bepalen waar de muziek op een lp mag beginnen en eindigen. Beide leggen de buitenste groef op 146,05 mm van het midden. IEC legt de binnenste groef op 60,325 mm, DIN op 57,5 mm, dus de DIN-nulpunten liggen iets verder naar binnen. IEC is de gebruikelijke keuze. Kies DIN als veel van je platen bijna tot het label doorlopen. JIS, de Japanse norm, bieden we niet aan: we konden de cijfers niet in de norm zelf vinden en wilden geen getallen van een forum afdrukken.

Boogmal of tweepuntsmal?

De tweepuntsmal heeft geen gegevens van de platenspeler nodig, maar overhang en hoek stel je samen af, al proberend. De boogmal splitst het werk in twee stappen (eerst de overhang, dan de hoek) en is sneller goed te krijgen, maar is getekend voor één afstand tussen draaipunt en as. Meet je die afstand zelf, meet dan van het midden van de plateauas tot het midden van het draaipunt van de toonarm op een halve millimeter nauwkeurig: een fout daar gaat rechtstreeks in de overhang.

Toonarmmaten van de fabrikanten

De platenspelers in de generator, met de maten die hun fabrikant opgeeft. Draaipunt–as is de effectieve lengte min de overhang.

Staat je platenspeler er niet bij?

Kijk bij de specificaties achterin de handleiding. De meeste geven effectieve lengte en overhang: draaipunt–as is de effectieve lengte min de overhang. Sommige geven de afstand draaipunt–as (of "montageafstand") direct. Kies "Mijn platenspeler staat er niet bij" en voer in wat je hebt. We nemen een platenspeler alleen in de lijst op als de fabrikant deze maten publiceert, en bij elke staat een link naar het document waar ze vandaan komen.

Platenspelers die geen uitlijnmal nodig hebben

Zit het element vast in de arm, of zegt de fabrikant dat het niet te vervangen is, dan valt er niets af te stellen: de fabriek heeft de plek van de naald al bepaald. Hetzelfde geldt voor armen voor P-mount-elementen (T4P), die de naaldpositie door hun ontwerp vastzetten. Bij deze spelers vervang je een versleten naald, en de uitlijning gaat vanzelf mee.

Platenspelers in onze lijst met vast element:

• Audio-Technica AT-LP60X
• Audio-Technica AT-LP70X
• Crosley Cruiser
• Sony PS-LX310BT
• Victrola Journey