Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band lp waarde bepalen: zo herken je een eerste persing uit 1967 en wat hij waard is

Begin bij het aanbod. Volgens Wikipedia werden er wereldwijd meer dan 32 miljoen exemplaren van Sgt. Pepper's verkocht (stand 2011), en in 2018 was het nog altijd het best verkochte studioalbum van het Verenigd Koninkrijk. Op Discogs staan 776 vinyluitgaven genoteerd. De meest voorkomende losse editie, de Britse mono eerste persing uit 1967 (release 499497), staat in ongeveer 28.000 collecties. Een Amerikaanse stereo-herpersing uit 1968 (release 1334394) staat in zo'n 23.700 collecties. Een plaat die in zulke aantallen gemaakt is, is op zichzelf zelden schaars.

Dat levert drie eerlijke categorieën op:

• Latere persingen en gedraaide exemplaren (Amerikaanse stereo-heruitgaven, Britse exemplaren uit de jaren '70-'80, versleten exemplaren uit 1967 zonder insert) zijn luisterexemplaren.
• Nette, complete eerste persingen uit 1967 brengen een echte verzamelaarspremie met zich mee. Compleet betekent hier: de gatefold hoes, de uitknipkaart en de rood-witte binnenhoes. De Britse exemplaren zijn het meest gewild: release 499497 staat op ongeveer 12.200 Discogs-verlanglijstjes.
• Uitzonderlijke exemplaren zijn exemplaren die door de band gesigneerd zijn, verzegelde exemplaren, acetates en gedocumenteerde promotionele items. De twee hoogst gedocumenteerde resultaten waren allebei voor gesigneerde exemplaren.

We geven geen prijsranges per staat op, omdat geen enkele publieke bron die we konden controleren dat onderbouwt. Wil je weten wat exemplaren zoals het jouwe daadwerkelijk hebben opgebracht, zoek dan afgeronde verkopen op van exact dezelfde persing: zelfde catalogusnummer, zelfde matrix, zelfde labelvariant. Onze waardegids voor Beatles-platen past dezelfde methode toe op elk Beatles-album.

Parlophone bracht het album in het Verenigd Koninkrijk met spoed uit op 26 mei 1967, eerder dan de geplande datum van 1 juni. Een Britse eerste persing heeft al het volgende:

1. Catalogusnummer: PMC 7027 voor mono, PCS 7027 voor stereo.
2. Matrixnummers in de uitloopgroef: mono XEX 637-1 (kant één) en XEX 638-1 (kant twee); stereo YEX 637-1 en YEX 638-1. Deze zijn machinaal gestempeld en gevolgd door lettercodes zoals RTA 1 of GD 2. Die letters identificeren de moeder en de stamper, niet een andere persing. Discogs vermeldt ook vroege stereo-exemplaren met een -2 op kant twee (YEX 638-2). Onze gids over het lezen van matrixnummers legt het systeem uit.
3. Labels: zwart-gele Parlophone-labels met "The Gramophone Co. Ltd." in de randtekst en "Sold in U.K. subject to resale price conditions, see price lists" over het label. Veel exemplaren hebben ook de aankoopbelastingcode KT gestanst nabij het centrumgat.
4. Hoes: een gelamineerde Garrod & Lofthouse gatefoldhoes, met flipback-lijmstroken aan de bovenkant van de binnenzijde. Op vroege hoezen staat rechtsonder op de achterkant de vermelding "Printed and made by Garrod & Lofthouse Ltd. Patents pending". Zowel smalle als brede ruggen komen voor op eerste persingen.
5. Uitloopgroef: na "A Day in the Life" hebben Britse exemplaren een hoge toon en een eindeloze lus met onzinnig studiogebrabbel. Veel Amerikaanse, Canadese en Duitse eerste persingen hebben dit niet.

Twee dingen die op fouten lijken, zijn gewoon normaal. Op de voorkant en de rug staat "Sgt. Peppers" zonder apostrof, terwijl op de labels "Sgt. Pepper's" staat. Op de hoes staat bovendien "A Little Help From My Friends". Geen van beide is een zeldzame drukfout. Discogs vermeldt wel één echte labelvariant, met een dwalende punt in "Sold in .U.K." (release 7768032).

Exemplaren met labels zonder de regel "Sold in U.K." of de randtekst "The Gramophone Co.", zoals latere geel-zwarte labels, zilver-zwarte labels of labels met een EMI-boxlogo, dateren van 1969 of later.

Capitol bracht het album in de Verenigde Staten uit op 2 juni 1967, met dezelfde tracklist als de Britse editie. Dat was voor een Beatles-lp een primeur. Het catalogusnummer komt op drie manieren voor: MAS 2653 of SMAS 2653 op de achterkant, MAS-2653 of SMAS-2653 op de labels, en gewoon 2653 op de rug. Zo herken je een exemplaar uit 1967:

• Label: zwart, met de regenboogband rond de rand. Staat er in de randtekst ook "A Subsidiary Of Capitol Industries, Inc." bij, dan is het exemplaar een herpersing uit 1968 of later. Latere Amerikaanse uitgaven stapten over op Apple-labels (vanaf 1971) en later op Capitols eigen nieuwere ontwerpen.
• Uitloopgroeven: geëtst, beginnend met MAS-1-2653 of SMAS-1-2653, gevolgd door een lakcode zoals F1 of A-12. Een fabrieksmarkering geeft de fabriek aan: IAM in een driehoek voor Scranton, een ✲ ster voor Los Angeles. Een derde fabriek stond in Jacksonville. Elk van deze kan een eerste persing zijn.
• Vroege mono labels noemen kant één, track twee "A Little Help From My Friends". Discogs beschouwt dit, onder verwijzing naar Bruce Spizers The Beatles Swan Song, als het kenmerk van de eerste mono-persing. Op de vroegste achterkanten ontbreken ook de NEMS- en Maclen Music-vermeldingen die later zijn toegevoegd.
• Stereo-hoezen hebben een gele banner met "STEREO" boven op de voorkant.
• Verpakking: dikke kartonnen gatefoldhoes, de uitknipinsert en de rood-witte binnenhoes, net als in het Verenigd Koninkrijk.

Wat is SMAS 2653 waard? SMAS 2653 is de meest voorkomende originele Sgt. Pepper's in Amerika. Eén herpersing uit Los Angeles uit 1968 (Discogs 1334394) staat in ongeveer 23.700 collecties, dus een gemiddeld exemplaar is een luisterexemplaar. Een stereo-exemplaar uit 1967 met de eerste labelvariant, een nette hoes en beide inserts is meer waard dan een herpersing uit 1968 of later. De mono MAS 2653 is de Amerikaanse plaat die moeilijker te vinden is: de meest voorkomende mono-editie, de Scranton-persing (Discogs 3352585), staat in ongeveer 5.400 collecties.

De twee mixen verschillen echt van elkaar, en dat is precies waarom verzamelaars er zo van wakker liggen. Opnametechnicus Geoff Emerick herinnerde zich dat het team ongeveer drie weken besteedde aan de mono-mixen, met de band erbij, en ongeveer drie dagen aan de stereo-mix. The Beatles Bible somt de hoorbare verschillen op, waaronder:

• "She's Leaving Home" staat in mono een halve toon hoger en is dus sneller.
• "Lucy in the Sky with Diamonds" staat in mono een halve toon lager en is trager, met phasing op Lennons koorzang.
• Bij "Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band (Reprise)" klinken McCartneys ad-libs aan het eind luider in mono, terwijl de stereoversie aan het begin meer publieksgeluid heeft.
• In stereo verbindt een maat publieksgeluid de Reprise met "A Day in the Life". In mono gaat de overgang direct.

Welke van de twee meer waard is, hangt af van het land. In de VS is mono de schaarsere plaat: MAS 2653-versies hebben op Discogs veel minder eigenaren dan SMAS 2653. In het Verenigd Koninkrijk is de stereo PCS 7027 juist de minder voorkomende eerste persing op Discogs: ongeveer 9.800 eigenaren voor de belangrijkste stereo-editie tegenover ongeveer 28.000 voor de belangrijkste mono-editie. Verzamelaars betalen nog steeds graag voor mono, omdat dit de mix is waarop de band zelf toezicht hield. Het eerlijke antwoord is dus dat geen van beide formaten altijd wint. Het exemplaar in de beste staat en meest compleet, van welk formaat dan ook, wint.

Sgt. Pepper's werd geleverd met twee extra's, en kopers van eerste persingen controleren altijd op beide:

• De uitknipkaart, ontworpen door Peter Blake en Jann Haworth: een portret van Sgt. Pepper op ansichtkaartformaat, een snor, twee setjes sergeantsstrepen, twee revers-badges en een opstelbare figuur van de band in hun satijnen uniformen. Op Britse exemplaren is dit een enkelzijdige kaart in full colour, met onderaan de gedrukte handtekeningen van Blake en Haworth.
• De binnenhoes, ontworpen door het Nederlandse collectief The Fool. In plaats van gewoon wit papier heeft deze een abstract golfpatroon in bordeauxrood, rood, roze en wit. Discogs omschrijft de Britse versie als een rode halftoondruk op wit papier. Deze werd alleen bij vroege persingen meegeleverd.

Verzamelaars willen de kaart ongeknipt. Een exemplaar met een complete, ongeknipte kaart en de originele binnenhoes is een complete eerste persing. Ontbreken deze, dan is het exemplaar incompleet en betalen kopers er minder voor. Pas op voor reproducties: de heruitgaven van 2012, 2014 en 2017 en diverse eerdere heruitgaven bevatten nieuwe uitknipkaarten en replica-binnenhoezen, dus een kaart alleen bewijst niet dat een exemplaar uit 1967 stamt. Controleer of de plaat, de labels en de hoes echt bij elkaar horen.

Twee bedrijven maakten een Brits exemplaar, en ze hadden elk hun eigen taak. EMI perste de platen in zijn fabriek in Hayes, Middlesex, op Discogs vermeld als The Gramophone Co. Ltd. Garrod & Lofthouse drukte en maakte de hoezen. Dit was een hoezendrukkerij, geen perserij, en daarom staat de naam op de achterkant van de hoes en niet in de uitloopgroef.

Waar Britse eerste persingen echt in verschillen, is in de gestempelde lettercodes na het matrixnummer en in kleine details van de hoes: smalle of brede rug, de vermelding "Patents pending", en de kant waarop de belastingcode KT is gestanst. Discogs houdt tientallen van deze combinaties bij. Dit soort details interesseert vooral specialisten, en het helpt je om je exemplaar aan de juiste Discogs-vermelding te koppelen en het nauwkeurig te omschrijven wanneer je het verkoopt.

Buiten het VK en de VS gebruikten de persingen uit 1967 eigen catalogusnummers, en een aantal daarvan is de moeite waard om te kennen:

• Duitsland: Odeon / HÖR ZU SHZE 401, met witte Odeon-labels met gouden rand en een losse HÖR ZU-sticker op de hoes. Geen oneindige geluidslus aan het einde van kant twee.
• Frankrijk: Odeon PMC 7027 (mono) en PCS 7027 S (stereo), op Odeon-labels (Discogs vermeldt zowel zwarte als rode labels), geperst door Pathé Marconi in een in Duitsland gedrukte hoes.
• Australië: Parlophone PCSO 7027 (stereo) en PMCO 7027 (mono). De gatefold, de uitknipkaart en de binnenhoes werden in het VK gemaakt, omdat EMI Australia destijds geen gatefolds kon produceren.
• Canada: Capitol MAS-2653 en SMAS-2653, zonder oneindige lus aan het einde van kant twee.
• Japan: Odeon OP-8163, geperst op rood doorschijnend vinyl door Toshiba. Verwar deze niet met EAS-80558, de Apple-heruitgave uit 1976 in de "landenvlag"-obi-serie van Toshiba-EMI.

De onderstaande tabel toont de eerste persingen per land, de belangrijkste Amerikaanse fabriek en labelvarianten, en de heruitgaves die ertoe doen, met de runout van kant één van elke persing. De gegevens komen uit de Discogs-database en tonen geen prijzen.

Deze latere edities hebben hun eigen verzamelaars:

• Mobile Fidelity MFSL 1-100 (begin jaren 80): een half-speed master van de originele stereotape, lacquer gesneden door Jack Hunt en geperst in Japan door JVC.
• Capitol SEAX-11840 (augustus 1978): de Amerikaanse picture disc in een uitgestanste hoes, met MASTERED BY CAPITOL in de runouts.
• 2012 stereo-lp (PCS 7027, barcode 5099969942617): 180 gram, afkomstig van de digitale remaster uit 2009 en gesneden door Sean Magee.
• 2014 mono-lp (PMC 7027, uit The Beatles in Mono, september 2014): gesneden door Sean Magee bij Abbey Road van de originele mono mastertape zonder digitale bewerking, onder supervisie van Steve Berkowitz. Het is vandaag de dag de makkelijkste manier om de monomix op vinyl te horen.
• 2017 Anniversary Edition: Giles Martins nieuwe stereomix, gemixt met Sam Okell. De 2LP-versie (0602557455342) werd half-speed gesneden door Miles Showell bij Abbey Road en bevat daarnaast een schijf met studiosessies.

Een vermeende zeldzaamheid controleren. Vergelijk het exemplaar met de bijbehorende Discogs-vermelding aan de hand van catalogusnummer, labeltekst en beide runouts. Een eerste Britse persing herken je aan de gestempelde XEX- of YEX-matrices met -1 en de labeltekst uit 1967, niet aan een extra stempel. Een Japans exemplaar uit 1967 is Odeon OP-8163 op rood vinyl, terwijl Apple- of Toshiba-EMI-labels op een latere persing wijzen. Vraag bij een testpersing, acetaat of promo om herkomst en duidelijke foto's van de labels en de dead wax voordat je verzamelaarsprijzen betaalt.

Dit zijn de hoogst genoteerde verkopen van Sgt. Pepper's die we konden verifiëren, elk afkomstig uit de eigen rapportage van het veilinghuis of de persberichten over de verkoop:

Beide exemplaren zijn gesigneerd. We vonden geen veiling- of persvermelding van een ongesigneerd exemplaar dat boven $10,000 werd verkocht; de hoogst gedocumenteerde verkoop is het gesigneerde Britse exemplaar bij Heritage Auctions ($290,500, 30 maart 2013).

Voor een ongesigneerd exemplaar is het betrouwbaarste bewijs de afgeronde verkoop van precies jouw persing, met dezelfde matrix en labelvariant, in vergelijkbare staat. Vraagprijzen zijn geen verkoopprijzen. Een exemplaar dat nog verzegeld is, is een ander verhaal, uitgelegd in onze gids over de waarde van verzegelde platen.

Omdat er zoveel exemplaren bestaan, bepalen conditie en volledigheid de prijs meer dan wat dan ook. Kopers controleren, in deze volgorde:

1. De plaat: ruis, voelbare krassen en groefslijtage. Beoordeel op gehoor, niet alleen op het oog.
2. De gatefold: ringslijtage, gescheurde naden, hoekslijtage, geschreven tekst en loslatende laminering op Britse hoezen. Bij de gelamineerde Britse hoezen zie je loslating en kreukels duidelijk terug.
3. Volledigheid: de uitknipkaart (ongesneden is het beste) en de originele Fool-binnenhoes.
4. Bij elkaar passende onderdelen: een hoes uit 1967 met een latere plaat, of andersom, is een "getrouwd" exemplaar en wordt verkocht als de jongste van de twee.

Beoordeel de plaat en de hoes apart volgens de Goldmine-normen, zoals uitgelegd in onze gids voor het beoordelen van vinyl. Weet je niet zeker welke persing je hebt, fotografeer dan het label en de runouts. VinylAI herkent de persing aan de hand van een foto van het label en voegt deze toe aan je collectie, waardoor de matrixcontrole snel gaat.

Verkopen. Voor een gewoon origineel exemplaar gebruik je een marktplaats waar kopers zoeken op persingdetails. Vermeld het catalogusnummer, beide runouts met de bijbehorende lettercodes, de labeltekst, de drukker van de hoes, of de kaart en binnenhoes aanwezig zijn, en aparte gradaties voor de plaat en de hoes. Scherpe foto's van de dead wax verkopen Beatles-platen. Voor een gesigneerd exemplaar ga je naar een gespecialiseerd veilinghuis: zowel Heritage Auctions als RR Auction heeft gesigneerde exemplaren van Sgt. Pepper's verkocht. Houd er rekening mee dat zij authenticatie zullen eisen. Beide exemplaren uit de tabel kwamen met brieven van Beatles-handtekeningexperts.

Kopen. Vraag om foto's van de runouts voordat je prijzen voor een eerste persing betaalt, en controleer of de labels, de hoes en de runouts allemaal bij dezelfde persing horen. Wees voorzichtig met advertenties voor een "eerste persing" die alleen de hoes laten zien. Het hoesontwerp veranderde decennialang nauwelijks, en moderne heruitgaves gebruiken replica Garrod & Lofthouse-vermeldingen. Wil je vooral het album horen, dan kost de mono-lp uit 2014 of een latere stereo-persing veel minder dan een origineel. Onze gids over het herkennen van een eerste persing laat dezelfde controles zien voor andere platen.

Het album bestaat op 26 mei 2027 60 jaar. Jubilea brengen meestal nieuwe heruitgaves en hernieuwde belangstelling voor originelen met zich mee, dus verwacht rond die datum stijgende vraag.